19 Nov 2022

Een interview met Biodiversiteit

Dit vind ik heel gaaf. Zullen we beginnen?

Shoot


Waar moet ik beginnen? Biodiversiteit, ik ben zo’n fan van je! Ok. Ik weet het. Heb je veel fans? 

Nou, dat kun je wel zeggen. Ik kan niet meer over straat zonder ergens mijn naam te horen. Ik verbaas me er wel eens over. Laatst stond ik zelfs op een pak melk en ook op de reclame van de bank wordt ik genoemd.


En wat voel je daar dan bij?

Steeds voel ik me vereerd dat ik erop sta. En niet mijn broer Natuurbescherming. Dat laatste hoeft trouwens niet gepubliceerd. Ik hou van m’n broer en ook hij heeft veel fans, hoor. Maar als ik dan weer zie hoe mijn naam gebruikt wordt, dan voel ik me ook verwarring.


Wat bedoel je?

Nou, er wordt mij een heleboel eer toebedeeld en vaak moet ik gered worden. Ik wordt op een voetstuk gezet. Een beetje van links naar rechts gesleurd, net hoe het het beste uitkomt. Ik heb er in ieder geval geen stem in.

Daarom zitten wij hier! Wat wil je de mensen meegeven?

Dat ik geen ding ben wat je op kan pakken en naar believen ergens neer kan zetten.

Hoezo? Als ik in mijn tuin besluit al het groen eruit te werken en door tegels te vervangen dan heb ik jou toch de tuin uitgewerkt?

Daar zit de verwarring. Wij zitten nu te praten maar ik ben veel veelomvattender. Ik ben al een tijdje aan het nadenken wat ik nu precies ben. Een collega vatte het mooi samen: “alles wat leeft”.

Uhm. Hoe moet ik dat precies zien?

Biodiversiteit is mijn roepnaam. Het is een samenvoeging van mijn twee voornamen: Biologische Diversiteit. Namen hebben betekenissen. In mijn geval is Biologie de levende dingen en Diversiteit de variatie.


Levende Variatie. Dat had dus ook je naam kunnen zijn. Dan had ik je ‘Lev’ genoemd. Welke naam zou jij graag gehad hebben?

Nou, Lev of Leven had ik wel stoer gevonden. Want dat ben ik eigenlijk ook.

Ik snap er steeds minder van eigenlijk. Kun je dat uitleggen?

Jazeker. Als Biodiversiteit alle levende vormen vertegenwoordigt, dan is het hetzelfde als leven. Dat komt omdat soorten afhankelijk zijn van elkaar. Ze vormen samen allerlei gemeenschappen. Een soort sportverenigingen zou je kunnen zeggen. Er zijn sporters en teams die samenwerken en er zijn ook sporters en teams die competitiewedstrijden spelen. Als je samenwerkt ben je afhankelijk van elkaar maar als je competitiewedstrijd heb ook. Als een tennisser de bal over het net slaat en er is geen tegenstander, dan komt de bal niet terug en is er geen wedstrijd. 

Dat is interessant! Dankjewel voor deze uitleg. Ik was even bang dat het te complex ging worden.

Oh complex ben ik sowieso dus daarom vind ik het belangrijk om ook af en toe supersimpel te zijn. Om te helpen de verwarring over wat ik ben te verhelpen.


Nou, ik sta er open voor, hoor. Geef me nu maar wat complexiteit. Ik ben er wel klaar voor geloof ik.

Ok. Jij bent de interviewer. Ik besta uit alle soorten, ecosyst…


Wacht! Ecos-wat? Nu ga je ineens moeilijke woorden gebruiken! Waarom moet het nou meteen met moeilijke woorden als het interessanter wordt?

Hmm. Daar heb je een punt. Ik weet eigenlijk niet een ander woord voor eco.. Daar komt ‘ie: ecosysteem. Ok, wat denk jij dat het betekent?

Eco en systeem. Eco, is dat niet van ecologisch? Dat zie ik soms op afbreekbare verpakkingen staan. Dat is toch dat het uit de natuur en breek dan weer af in de natuur of zo? 

[Biodiversiteit knikt]

En systeem. Mijn oom is systeembeheerder. Dat is iets met een computernetwerk. Uhm. Of een systeemplafond. Met van die plafonddelen die in een rooster passen. Ik denk dat ik het weet. Systeem is iets wat uit allerlei onderdelen bestaat die in elkaar passen en zo een werkende computer of mooi plafond vormen. 

Heel goed! Zonder moeilijke woorden heb je bedacht wat eco en systeem is. En samen?

Ecosysteem. Dat is dan hoe alle onderdelen in de natuur samenwerken of een wedstrijd hebben en eigenlijk samen leven.

Precies!


Wacht! Alle onderdelen? Is dat dan echt ALLE onderdelen? Want een steen is niet levend. Die ademt niet en krijgt geen kindjes.

Ja, inderdaad alle onderdelen. Als je denkt aan bijvoorbeeld een stukje mos en die specifieke soort mos kan heel goed overleven op steen. Dan heeft het levende onderdeel, de mos, het niet levende onderdeel nodig, de steen. Niet-levende dingen zijn dus ook onderdeel van een ecosysteem. Zonder gebouw geen systeemplafond moet je maar denken.

Helder! Ecodinges hebben we opgelost. Wat nu?

Ja, ik was inderdaad bezig met een uitleg over wat Biologische Diversiteit is. Wel belangrijk. Het wordt vaak opgeschreven maar het snappen is nog wat anders. Dus daar gaan we: Ik besta uit alle soorten..


Wacht! Sorry, hoor. Soorten. Je bedoelt duiven, muizen en vlooien en zo? 

Geeft niet. Dit woord noemde ik niet voor niets als eerste. Er zijn drie woorden: soorten, ecosystemen en nog een. Dan weet je dat alvast. Ok. Ja inderdaad. Duiven, muizen en vlooien horen bij de soorten. We hebben het dus over levende wezens. Die ademen en zich voortplanten.

Inclusief mensen? 

Zeker! Mensen zijn toch ook levende wezens die gebruik maken van stenen om huizen te bouwen, water drinken en dergelijke? En wat veel mensen zich niet realiseren is dat er ecosystemen in en op hun lichaam leven.

Nu wordt het me wat veel! 

Ja, dat snap ik. Wat het zijn er ook heel veel. Of je wilt of niet, ik ga nu ook nog getallen noemen.


Nou vooruit dan maar. Wacht. Ik pak pen en papier. Ik ga het opschrijven. Feitjes vind ik leuk!

Goed. Ik kom voor op en in mensen. Hoe zwaar ben jij?

Laatst werd ik gewogen bij de huisarts. Ik ben 46 kilo.

Dan ben jij 45 kilo en draagt je 1 kilo aan niet-jou met je mee. *

WAT? Dat is niet grappig. Je bedoelt zeker m’n puistjes? 

Ja, die tellen ook mee. Daar zitten ook mini levende beestjes in. Die noemen we micro-organismen in. Snap je die term? Wel handig dat streepje, dan zie je uit welke twee woorden het bestaat.

Ja, tuurlijk. Micro van microscoop. Klein! En organismen.. mmm . Nou, die vind ik nog wel lastig.  

Je kent het woord orgaan wel. Je longen bijvoorbeeld. Nou, dat is een onderdeel van je lichaam en zonder longen kan je niet leven. Organisme is een levend onderdeel van dat systeem waar we het eerder over hadden.

Ok. Dat snap ik. 

Goed. Micro-organismen dus. Je kan ze zien door een MICROScoop. En het zijn er bij elkaar opgeteld heel veel. En nu even goed opletten. Want heel veel daar heb je er twee van. Heel veel soorten en heel veel individuele micro-organismen. Vergelijk het maar met het aantal teams op de sportvereniging - zeg dat dat er 12 zijn - en het aantal sporters bij elkaar opgeteld - zeg dat dat er 250 zijn. De meesten actief maar ook wel sporters die lid zijn en een blessure hebben. Maar goed. 12 teams en 250 sporters.

Dat heb ik niet opgeschreven. Hoeveel zijn het er dan bij mensen?

Nou, laten we bij de mond beginnen. Er zijn 700 teams, soorten dus. En 10 miljard organismen. Dat is 10.000 miljoen, een 10 met daarachter 9 nullen. Veel, hè? **

Ja, daag. Daar klopt echt niks van, joh. Ik geloof dat niet. Eén, nul, nul, nul… en zo voort dingen in mijn mond, mijn tong niet meegeteld?

Yep. Zo is het precies. Waarom kan dat? Omdat ze heel klein zijn. Micro-organismen. En in je hele lichaam zitten zo’n 100 duizend miljard micro-organismen. ** Dat is 100 met 12 nullen daarachter. En die maken samen die ene kilo niet-jou. 


Ik krijg jeuk! Kan ik niet van die dingen af? 

Nope. Je hebt ze echt nodig. Ze helpen je om eten te verteren en te beschermen tegen ziektes. Net als een sportwedstrijd gaan ze regelmatig de strijd aan met andere teams en omdat ze met meerdere teams zijn en met veel teamleden winnen ze meestal.

Nice. Misschien ben ik toch wel fan van ze dan.

Je zei dat je fan bent na mij, toch? Dan ben je automatisch ook fan van al die micro-organismen.

Hmm, ja. Ok. Man, ik vind dit wel een beetje vermoeiend. Kunnen we even een pauze doen? 

Doen we.


* https://www.micropia.nl/nl/ontdek/onzichtbare-wereld/in-en-op-jezelf/#

** https://www.micropia.nl/dossiercontent/on-and-in-you/nl/3/

16 Sept 2022

The lost words blessing

by Julie Fowlis, Karine Polwart, Seckou Keita, Kris Drever, Rachel Newton, Beth Porter, Jim Molyneux, Kerry Andrew.



Enter the wild with care, my love
And speak the things you see

Let new names take and root and thrive and grow
And even as you travel far from heather, crag and river
May you like the little fisher, set the stream alight with glitter
May you enter now as otter without falter into water

Look to the sky with care, my love
And speak the things you see

Let new names take and root and thrive and grow
And even as you journey on past dying stars exploding
Like the gilded one in flight, leave your little gifts of light
And in the dead of night my darling,
find the gleaming eye of starling
Like the little aviator, sing your heart to all dark matter

Walk through the world with care, my love
And sing the things you see

Let new names take and root and thrive and grow
And even as you stumble through machair sands eroding
Let the fern unfurl your grieving, let the heron still your breathing
Let the selkie swim you deeper, oh my little silver-seeker
Even as the hour grows bleaker, be the singer and the speaker
And in city and in forest, let the larks become your chorus
And when every hope is gone, let the raven call you home




9 Oct 2021

Coole Nederlandse bijenfoto's


#27 Vosje [Andrena fulva, man]. 
Alle Coole Nederlandse bijenfoto's, hoge resoluttie met CC licentie hier.

Bijen-bruiloft-fotografie

De foto hierboven is gemaakt door het USGS Bee Inventory and Monitoring Lab in Beltsville, Maryland, USA. De foto's worden met een publieke licentie gedeeld via Flickr en Instagram. Sam Droege (see his video profile by National Geographic) leidt het team van onderzoekers en fotografen. Hij noemt zijn foto's bee 'wedding photography': hoge kwaliteit met ruimte voor spontaniteit.

De coolste Nederlandse bijen

Zijn er tussen de 5000+ foto's ook soorten die in Nederland voorkomen? Er zijn tenslotte zo'n 360 bijensoorten in Nederland. Dat zijn er maar een handvol. Dat was reden om samen met collega's van Naturalis Biodiversity Center en EIS Kenniscentrum Insecten een lijst te maken van de mooiste en meest diverse selectie van bijen die in Nederland voorkomen. Ze waren allemaal te vinden in de collectie van Naturalis en zijn opgestuurd naar Sam Droege en zijn team. Zij maken de foto's en publiceren ze online. Dit is de selectie van Nederlandse bijensoorten:  
  1. Blauwe zandbij [Andrena agilissima] FOTO's
  2. Blauwzwarte houtbij [Xylocopa violacea]
  3. Bonte viltbij [Epeoloides coecutiens] FOTO's 
  4. Bonte wespbij [Nomada bifasciata] FOTO's
  5. Boshommel [Bombus sylvarum]
  6. Breedbandgroefbij [Halictus scabiosae] FOTO's
  7. Brilmaskerbij [Hylaeus dilatatus]
  8. Bruine rouwbij [Melecta albifrons]
  9. Gehoornde metselbij [Osmia cornuta] FOTO's
  10. Gewone langhoornbij [Eucera longicornis] FOTO's
  11. Gewone sachembij [Anthophora plumipes] FOTO's
  12. Gewone slobkousbij [Macropis europaea]
  13. Grote bladsnijder [Megachile willughbiella] FOTO's
  14. Grote bloedbij [Sphecodes albilabris] FOTO's
  15. Grote wolbij [Anthidium manicatum]
  16. Heideviltbij [Epeolus cruciger]
  17. Kleine harsbij [Anthidiellum strigatum]
  18. Knautiabij [Andrena hattorfiana] FOTO's 
  19. Kortsprietwespbij [Nomada fucata] FOTO's
  20. Langkopsmaragdgroefbij [Lasioglossum morio] FOTO's
  21. Moshommel [Bombus muscorum]
  22. Pluimvoetbij [Dasypoda hirtipes] FOTO's
  23. Rode koekoekshommel [Bombus rupestris] FOTO's
  24. Rode maskerbij [Hylaeus variegatus] FOTO's
  25. Roodbruine groefbij [Lasioglossum xanthopus]
  26. Schubhaarkegelbij [Coelioxys afra] FOTO's
  27. Vosje [Andrena fulva] FOTO's
  28. Weidehommel [Bombus pratorum] FOTO's
  29. Zandhommel [Bombus veteranus] FOTO's 
  30. Zilveren fluitje [Megachile leachella] FOTO's
  31. Zwarte sachembij [Anthophora retusa] FOTO's

De gemaakte foto's zijn online beschikbaar via deze Flickr link, waarbij met naamvermelding herbruik toegestaan is zoals aangegeven bij de foto's. Nieuwe foto's komen met de tijd beschikbaar. Geselecteerde foto's worden door USGS BIML gedeeld op Instagram.


#10 Gewone langhoornbij [Eucera longicornis, man] Hi-res origineeel.



#18 Knautiabij [Andrena hattorfiana, vrouw] Hi-res origineel


8 Feb 2021

Wat is een Theory of Change?

Een methode om complexiteit inzichtelijk te maken

Een Theory of Change (TOC), veranderingstheorie, is een methodiek die leidt tot inzicht en overzicht hoe verandering plaats kan vinden. Het is een manier om in kaart te brengen hoe strategieën (wat wij doen) leiden tot verwachte outcomes (wat andere betrokken partijen anders doen), en hoe die dan bijdragen aan impact (verbeteringen op het niveau van begunstigden). 

Samen de impact bepalen en de TOC opstellen

Een analyse van betrokken partijen en belangrijke factoren die een rol spelen bij het onderwerp biedt een basis voor het opstellen van de TOC. Een Theory of change wordt participatief ontwikkeld om zo de kennis en ideeën van betrokken partijen te bundelen en tot een gezamenlijk gedragen begrip te komen over wat we willen bereiken. Het uiteindelijke doel, de impact, wordt gezamelijk geformuleerd en bepaalt de koers.

Oplossingen voor wicked problems

Meerdere partijen werken in het opstellen van de TOC samen aan oplossingen voor bijvoorbeeld een complexe situatie, een wicked problem, danwel een strategische richting. De puzzel duurt zo lang als er nodig is om een logische structuur van oorzaak en gevolg overeen te komen en te formuleren. Er wordt vastgesteld wat we weten en wat we vermoeden. Aannames kunnen verder onderzocht worden. Zo kunnen één of meerdere paden om met het wicked problem of de strategie om te gaan, hanteerbaar worden. 

TOC toepassingen

Ook kan de TOC een basis zijn voor beleid. Zie hieronder het voorbeeld van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Een voorbeeld van een strategie is de Nationale Bijenstrategie. Bij beleidsevaluaties lijkt het opstellen van een beleidstheorie erg op de TOC methodiek. 

Actie en monitoring

De TOC diagram verheldert welke mogelijke paden er zijn om een positieve verandering te bewerkstelligen. In een actieplan kan bepaald worden wat er nodig is om (geselecteerde) outcomes te bereiken. Maar ook welke aannames gecontroleerd worden. Een monitoring plan kan verhelderen hoe gemeten wordt en wie wanneer meet. SMART doelstellingen, eventueel met doelwaarden, kunnen het nog verder specificeren. Als activiteiten niet leiden tot de geplande outcome en impact dan kan de TOC diagram als zijnde een bouwtekening geraadpleegd worden.  

Voorbeelden

1) Strategische TOC: De Nationale Bijenstrategie


Nationale Bijenstrategie Theory of Change: Links een tekening van de samenvatting van hoofdpunten en rechts de complete TOC. Ook zit er een uitgebreide beschrijving over de onderdelen van en relaties tussen de blokjes, de beoogde resultaten om het hoofddoel te behalen, bij. Voor meer informatie, zie de Nationale Bijenstrategie website op Bestuivers.nl. Facilitatie is gedaan door Naturalis en Akvo. Voor meer achtergrond informatie door Akvo: "How to design a Theory of Change".

2) Wetenschap: NWO impact door wetenschap


De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek financiert onderzoeken. Ze heeft de Theory of Change geïntegreerd in een sinds 2019 geimplementeerde impact planning aanpak voor onderzoeken. Het helpt aanvragers om op een rijtje te zetten welke (maatschappelijke) impact hun plan en aanvraag gaat opleveren en waarom dat logisch, realistisch en haalbaar is. Toevoeging sep.'22: Online NWO workshop 'Werken met een Impact Plan' en bijbehorende FAQ

3) Organisatorische TOC: Akvo



Bovengenoemde blog op Akvo.org licht de methodiek toe. De blog "Creating Akvo’s Theory of Change" laat een voorbeeld zien van een organisatorische TOC. Toevoeging Mei'22: Blog post 'What we've learned from six years facilitating impact strategies'. 

4) Kennis- en innovatie agenda

De kennis- en innovatie agenda Landbouw, Water & Voedsel (KIA-LWV) draagt bij aan het realiseren van maatschappelijke doelen. Voor 30 'Meerjarige Missiegedreven Innovatieprogramma’s' (MMIP’s) zijn TOC's opgesteld en gepubliceerd in April 2021. De structuur van de TOC is als volgt: 


Hieronder een voorbeeld over biodiversiteit en het belang van onder andere KPI's en monitoring:



























5) Beleid: Ministerie van Buitenlandse Zaken

Per thema's zijn TOC's opgesteld om richting te bepalen. "De Theories of Change worden gebruikt om het beleid te toetsen en dienen, samen met scores op indicatoren, voor het bijsturen van interventies. Hierdoor wordt de uitvoering van het beleid zo effectief mogelijk." Zie verder Theory of Change Ontwikkelingssamenwerking. Voor bijvoorbeeld 'Strategic partnerships' wordt bij aanvragen voor subsidie een TOC gevraagd.

Meer informatie

8 Nov 2019

BEEP digital tools for beekeepers


In 2016 I posted a blog about digitale beehive monitoring, in which I described the opportunities it could have. I've not let go of that quest since. It lead to the formation of the BEEP Foundation.

A brief history

Developing digital tools for bees was not a one man job. I met with Pim van Gennip, a designer and developer, who got interested in the concept. He helped me out with the construction of the first version of what we now call the BEEP base. We brainstormed with beekeepers in Amsterdam at Beelease and Utrecht at BVU. Based on these sessions decided that our first step in helping beekeepers would be to modernise beekeeping administration with digital colony hive logs, instead of the paper version that is widely used. 

Beelease did great in conducting a small scale crowdfunding campaign to fund the first version of the BEEP app, a responsive website or webapp. We focussed on creating a so-called minimal viable product to check its feasibility among beekeepers. It was the first step on our BEEP journey and serious numbers of beekeepers signed up. In this stage, Bente Deenekamp contributed her talent and designed our logo. As we moved on, we discovered BEEP's way of working, which we like to describe as forward looking, iterative and solution-minded.





2017

The year in which Pim and I registered the BEEP Foundation. Why a mission driven and not a for-profit organization? There is a lot to discover and develop regarding honeybee health monitoring. We do not want to and cannot do that all by ourselves. We believe that an open source approach fosters collaboration and knowledge exchange. I did not base that on loose thoughts, but on the experience I gained working for the social enterprise Akvo Foundation. Looking back, we're very pleased with the network, progress and funding opportunities this approach brought our initiative.

Science

Bees, honeybees and wild bees, are a popular researched subject. It makes sense; our food and even our lives depend on their pollination service. Beekeepers are still figuring out how to best manage the health of honeybees. However, beekeepers are also considered to be a major threat for honeybees. This means beekeeping practices need to improve! We aim to support those necessary improvements with our work at BEEP. For us, it made sense to link the tech work to science. We invited prof. dr. Koos Biesmeijer to our initiative, and he enthusiastically accepted.

Data structure

To bridge the gap between the practice of beekeeping and bee research we decided to build a data structure. This hierarchical tree structure with data categories standardises and classifies the terminology of both practice and science and the logical relationships among the terms. Researchers and beekeepers can select their preferred terminology based on their needs throughout the beekeeping season. The data structure was implemented with support from the SIDN fund, among others, in version 2 of the BEEP webapp in 2018. The construction of the data structure was a puzzle that took several months of consulting heaps of sources. It is now one of the inputs for an international group of likeminded bee researchers called BeeXML with a working group under the umbrella of Apimondia, the international federation of beekeepers' associations. See a thumbnail of the current version of the BEEP data structure below.





Sensors

My search for the possibilities of using sensors in my work with bee colonies bring me back to 2016. What I found ranged from NASA investigating colony losses with sensors, commercial products (which I considered expensive) and do-it-yourself (DIY) projects. I did not find a solution which fitted me and settled for trying the DIY approach. I got stuck on getting the electronics to work. This lead to meeting Pim and his company Iconize. Toghether we made version 1 of the BEEP measurement system. It is a makeshift wooden scale with a Sodaq Arduino autonomo with GSM connection. It was a good start but not quite the user-friendly, robust, affordable and flexible product we aimed to develop. Over 2017 and 2018 we met with others working in this area, did research ourselves and in collaboration with schools and universities, sourced funding, built and tested. Stephan Peterse did great work on building hives (version 2 was a lot of work including soldering) and bringing the technical designs to the next level with lots of positive criticism. Here you find a review of this development and what we changed to get from version 2 to version 3. 
I would like to use this blog to again thank our sponsors and partner Imkerij Beezzzz for organising financial support for the system development and crowdfunding campaign in 2019.





BEEP base

Version 3, which we call the BEEP base, is now ready to be used. Great design work is done by Nout van Heumen in balancing look-and-feel, robustness and costs. Interested in our Kickstarter campaign? Click here!



Moving ahead

The initiators of the citizen science project, Bee Observer Bremen, asked if they could use the BEEP app. They wanted to connect to the Hiveeyes open source sensor systems, one of our partners, in a project with 200 beekeepers. This was the first collaboration with scientists. At the end of 2017 we were asked by Bees@WUR to join a consortium. The consortium was formed to respond to a call for funding to help making beekeeping healthy and sustainable. Our proposal was accepted and the B-Good project started in June 2019. The project is lead by prof. dr. Dirk de Graaf of the Ghent University. BEEP has contracted a team of experts and works with a community of over 100 beekeepers and technicians to build upon and extend the foundation of the BEEP app and BEEP base. Both will be tested, evaluated and further enhanced in three large iterations. Our sub-goals are to develop a bee health data portal and contribute to make the Healthy-B toolbox practical to use. The EU funded project will run until mid 2023.





We are excited to support  the worldwide quest of taking care of managed honeybees in the best way possible. We develop, in collaboration with other organisations and volunteers, tools that enable the bees to tell us when they need our help. So we can let them bee the rest of the time.

20 Jul 2019

Bijenstal Breukelen honing 2019



Wat is honing?
Honing is een vloeibare substantie die ontstaat als honingbijen, Apis mellifera, nectar uit bloemen verzamelen en deze vervolgens omzetten. De nectar wordt zowel door chemische processen (toevoegen van enzymen) als door natuurkundige processen (indikking door verdamping) omgezet naar honing. De vloeistof wordt suikerrijker, voedzamer en is langer houdbaar [1]. Er is ca. drie kg nectar nodig om één kg honing te maken. Één bij verzameld in haar leven ongeveer één twaalfde deel van een theelepel met honing. De honing van de imker, en dus ook van Bijenstal Breukelen, wordt koud geslingerd en slechts door een zeef gehaald. Verder is er geen behandeling. Een puur, rauw natuurproduct.

Wat zit er allemaal in honing?
Samenstelling van honing: gemiddeld bevat honing 38% fructose, 31% glucose, 10% andere suikers, waaronder maltose en sacharose, en 17% water. Hiernaast bevat honing nog 4% begeleidende waardevolle stoffen zoals enzymen, vitaminen, zuren, hormonen, bacterieremmers, waterstofperoxide, stuifmeelkorrels en mineralen zoals fosfor, mangaan, ijzer en koper [2]. Er zijn verschillende soorten honing. Lindehoning bestaat bijvoorbeeld voornamelijk uit nectar die van lindebloesem afkomstig is. Het heeft een typische mintsmaak. Boshoning is vaak donkerder, dit komt door relatief veel mineralen.

Wat als de honing hard wordt?
Dit komt door kristallisatie van suikers. Dit is een natuurlijk proces wat vooral voorkomt als er relatief veel glucose in de honing zit. Als je de honing volledig laat kristalliseren, dan is deze op een gegeven moment nauwelijks meer smeerbaar. Door de honing au bain-marie of in de oven te verwarmen, kan je hem weer vloeibaar maken. Niet warmer laten worden dan ca 38 graden Celsius want dan gaan er waardevolle eiwitten kapot. Dit gebeurt dus ook al je honing in je thee doet. Als je onderin het potje troebelheid ziet ontstaan, dan is het kristallisatieproces gestart. Als je dan een week lang elke dag even flink roert, dan krijg je crème honing!

Wat verzamelen bijen nog meer?
Bijen stammen af van wespen. Voor wespen is vlees een belangrijke eiwitbron. Bijen zijn echter vegetarisch. Voor hen is stuifmeel de eiwitbron. Naast nectar en stuifmeel verzamelen ze ook hars en water. Hars wordt omgezet in een plakkerig goedje wat propolis heet. Ze gebruiken het bijvoorbeeld om gaten te dichten. Water hebben ze nodig om bijvoorbeeld te verdampen als het warm weer is. Zo kan het bijenvolk ‘zweten’ om de bijenkast af te koelen.

Waar komt de honing vandaan?

Bijenstal Breukelen staat in de dierweide in Breukelen Noord. De belangrijkste voedselbronnen voor de honingbijen komt van de wilgen, fruitbomen, linden en klimop. In de tuinen rondom vinden ze ook allerlei andere bomen en struiken en is er van lente tot nazomer nectar en stuifmeel te vinden. Het kan ook zijn dat ze naar het bos in het noorden vliegen om bijvoorbeeld honingdauw te verzamelen. Ze kunnen tot wel drie kilometer ver vliegen voor dracht. De meeste honing van Bijenstal Breukelen komt van de vele lindebomen die langs de Straatweg staan. In 2018 was het erg droog midzomer. Toen is er nauwelijks honing geoogst. Dit is anders in 2019, er was een natte periode en daarna kwam te linde vol in bloei. Zo zie je dat de honingopbrengst afhankelijk is van de bijen die afhankelijk zijn van de bloemen die afhankelijk zijn van het weer.

Beep! Hoe gaat het met ‘de bijen’?
In Bijenstal Breukelen worden de bijen verzorgd met behulp van een digitaal systeem genaamd Beep. Het meet het gewicht van een bijenkast waar het volk in zit en de temperatuur en het geluid in het volk. Zo kan op afstand waargenomen worden of de bijen gezond zijn. Er kan zelfs mee gezien worden of de bijen zwermen en of er veel nectar verzameld wordt per dag. Ook is er een app die de imker helft overzicht te houden. Beep is open source, met hulp van subsidies opgezet en wordt met Europese financiering verder uitgebreid en geprofessionaliseerd. Bijenstal Breukelen is één van de test stations van de Breukelse stichting genaamd Beep. Zie voor meer informatie: www.beep.nl

Wil je ‘de bijen’ helpen?


Zaai en verwilder! Er zijn 360 soorten bijen in Nederland. De honingbij is er maar één van. Imkers verzorgen deze bijenvolken, maar wie zorgt ervoor dat alle andere soorten het ook goed hebben / beter krijgen? Dat zijn de wilde bijen met vaak prachtige namen zoals de bosbesbij (Andrena lapponica). Ze hebben divers voedsel, nectar en stuifmeel, en nestplekken nodig. Insectenhotels helpen een beetje maar planten met bloemen zaaien en struiken en bomen planten heeft veel meer effect. Hoe meer en diverser, hoe beter. Diversiteit is goed omdat er veel gespecialiseerde bijen zijn met een specifiek dieet maar om omdat een gevarieerde dieet gezonder is dan een eenzijdig dieet. En laat de natuur maar z’n gang gaan, verwilderen. Veel beter dan een groen grasmat, ofwel een groene woestijn, zonder voedsel. Of leg een bloemenlint aan. Wat dat is en hoe je dat doet? Zie de diaset ‘Hoe leg ik een bloemenlint aan?’.

Bijenstal Breukelen op Facebook
Op Facebook deel ik foto’s en video’s van wat er in de bijenstal gebeurt. Zie: https://www.facebook.com/bijenstalbreukelen/

Vragen/opmerkingen?
Je kan me bereiken via marten@beep.nl

29 Dec 2017

Bloemenlint aanleggen - hoe doe je dat?

In dit slidedeck deel ik de belangrijkste aspecten van het plannen, zaaien en onderhouden van een 'bloemenlint' (bloemenlint of bijenlint) om de lokale biodiversiteit en ecologie in een stedelijke omgeving te helpen versterken. Het is gebaseerd op mijn ervaring in mijn woonplaats Breukelen in 2017 en het beheer in de volgende jaren. Recente foto's van het bloemenlint kun je hier vinden.